درس 11  همسايگان كوير:                                                                                            تمرين                                                                                                                                    1– براي هر يك از كلمه هاي زير دو هم خانواده بنويسيد.
شمار: شمارش، بشمار،شمارنده
گويش: گوينده، گويا ، گويندگي ،
مانع: منع، ممنوع ، ممانعت ، امتناع                                                                                           2 – از ميان كلمه هاي زير آن ها را كه از جهت ساختمان به هم شبيه هستند در يك گروه قرار دهيد.     خندان، درختان، دوان، زرتشتيان، گريان                                                                                   خندان، روان، گريان  ( بن مضارع + ان)
درختان، زرتشتيان    (مفرد +ان = جمع)                                                                                      3 – اسم هاي خاص و عام را مشخص كنيد:
صحرا، فرخي يزدي، اردكان، معدن، لهجه ، بسطام، قالي ، يزد                                                        اسم هاي خاص : فرخي يزدي، اردكان ، بسطام ، يزد
اسم هاي عام : صحرا، معدن، لهجه ، قالي                                                                                  4– آتشكد ه ي يزدان چيست؟ آتشكده اي است كه در يزد قرار دارد و آتش مقدس اين آتشكده از حدود 700 سال پيش تاكنون بي وقفه و بدون خاموشي شعله ور است كه زرتشتيان در اين آتشكده به نيايش خداي يگانه مي پردازند و جشن هاي نوروز، مهرگان، سده و تولد زرتشت را به آئين باستان برگزار مي كنند.                جلال آل احمد ،متولّد 1302  از نويسندگان ماهر معاصر است.قبل از انقلاب بسياري از آثار وي به سبب حق گويي ممنوع بود.و مدتي ايشان را در گيلان تبعيد كرده بودند.نخستين داستان وي:خسي در ميقات نام دارد كه حاصل سفرش به مكّه است . از ديگر آثار پر ارزش  او:مدير مدرسه ،       درخدمت و خيانت روشنفكران، غربزدگي،   ديدوبازديد،    جشن فرخنده،    زن زيادي،    نون والقلم     را مي توان نام برد. ايشان همسر سيمين دانشور ، نويسنده ي كتاب معروف سووشون  مي باشد.                                            نگارش 4 – خلاصه نويسي                                                                                                         خلاصه نويسي يكي از راه هاي كسب مهارت در نويسندگي است                                                خلاصه نويسي در زندگي روزانه مثلاً در خلاصه پردازي از درس نقش مهمي دارد.
در خلاصه نويسي بايد مطالب اصلي وعمده را ذكر كنيم و از نوشتن جزئيات چشم بپوشيم.                                براي خلاصه  كردن داستان هاي بلند  بايد روي دادهاي عمده، ويژگيهاي شخصيّت هاي اصلي و حوادثي كه در مسير داستان نقش تعيين كننده دارد ذكر شود                                                                             ميزان خلاصه كردن يك مطلب در شيوه ي خلاصه كردن اثر دارد. يعني: هرچه خلاصه كوتاهتر باشد، ميزان مطالب غير ضروري كه حذف مي شود بيشتر است.                                                         

درس 12 گام به گام با آفتاب :تمرين و پرسش:                               

 براي همه كلمه هاي زير دو كلمه هم خانواده بنويسيد.

حرم : احرام ، محرم،محروم،محرّم

مفاهيم: مفهوم ، تفهيم ،تفاهم، فهم، فهيمه

پي‌ريزي: پي‌ريز، پي ريزنده ،ريزش ، ريزان ،
2 – به جاي كلمه هايي كه زير آنها خط كشيده شده است كلمه ي مناسب ديگري بگذاريد:
دانشي مردان و فرزانگاني در زمينه هاي گوناگون معارف بشري، از شهرهاي فرهنگ پرور خراسان بزرگ برخاستند.
دانشمندان (عالمان)وداناياني در زمينه هاي مختلف علوم بشري ، از شهرهاي فرهنگ پرورخراسان بزرگ بلند شدند.(قيام كردند)

3-باتوجّه به متن درس معناي « فرهنگ شهر» را بنويسيد.شهري كه درآن دانشمندان و ادبا پرورش يافته اند.
4 – شهرهاي مهم خراسان قديم را در زمينه هاي دانش و فرهنگ نام ببريد.
نيشابور، مرو، بلخ، هرات و توس هم از قرن سوّم هجري به بعد.

دكتر محمّد جعفر يا حقّي از نويسندگان معروف معاصر ند كه برخي از آثار ايشان: چون سبوي تشنه   ،  فرهنگ اساطير    ، تاريخ ادبيّات معاصر ايران  ،   آن سال ها (خاطره نويسي)     مي باشد.
همه جاي ايران سراي من است .
تمرين و پرسش:
1 – از ميان كلمه هاي زير اسم هاي خاص و عام را مشخص كنيد.
ابوموسي، خليج، سرزمين، هرمزگان، ميهن ، استعمار
خاص = ابوموسي، هرمزگان
عام= خليج ، سرزمين، ميهن، استعمار
2 – در عبارت زير نهاد، مفعول و زمان فعل را مشخص كنيد.
خاك دوستان با صفاي باطن و مناعت طبق ساكنانش و بناهاي رفعيش ، تاريخ را در سينه ي خود ثبت كرده است.
نهاد : خاك لرستان
مفعول : تاريخ
زمان فعل : ماضي نقلي (ثبت كرده است)

3 – تك نگاري چه نوشته اي است ؟
نوشته يا اثري كه نويسنده آن با مسافرت خود به منطقه يا شهري گردآوري مي كند. يعني : با بررسي و تحقيق همه جانبه ازمناظر طبيعي، آداب و رسوم و فرهنگ ،صنايع دستي، منابع اقتصادي و آثار تاريخي به طور كلي در ابعاد گوناگون اثري فراهم مي آورد كه خواننده با مطالعه ي آن، گويي به همان مكان سفر كرده و آنجا را ديده است.

4 – قافيه ها را در«شعر بهار» مشخص كنيد:
«برزن ، من، خرمن، بهمن، بربط زن، دشمن، گلشن، دامن  كلمات قافيه اند  و  (ن) در آخرآن ها حرف قافيه است».

5 – سبك نوشته ي آل احمد را با درس (همسايگان كوير) مقايسه كنيد و چند ويژگي براي سبك نوشته هاي آل احمد بنويسيد.
1. به سبك ساده و روان نوشته است
2. كلمات مترادف و گاه دشوار در آن چشمگير است.
3 .بيشتر از آداب و رسوم مردم سخن گفته.

4.جاي فعل را تغيير داده است.

فصل پنجم : اخلاق
درس چهاردهم  / نامه اي به دوستي درد آشنا:

دكتر محمود صناعي از نويسندگان معاصر اهل اراك  و دكتراي حقوق و ادبيّات

تمرين و پرسش:
1 – براي هر يك از كلمه هاي زير دو هم خانواده بنويسيد:

استدلال :‌دليل،‌دلالت ، ادلّه   ، دلايل
سنجش : سنجيدن ،‌سنج ، دماسنج ، بسنجند
محاصره، حصار ، محصور حصر

2 – در عبارت زير به جاي كلمه هايي كه زير آنها خط كشيده شده، كلمه هاي مناسب ديگري بنويسيد.
دانشمندان همين ممالك پيشرفته معترف اند كه ريشه هاي تمدن درخشان فعلي را بايد در تاريخ كشورهايي مانند كشور تو جستجو كنند.

ممالك پيشرفته : سرزمين هاي مترقي
تمدن : پيشرفت
فعلي :‌كنوني
جست و جو كنند : بيابند

3 – چرا نويسنده ي نامه‌، نوميدي مخاطب خود را از كارهاي ناكرده بيهوده مي داند؟

زيرا هر مشكلي با صبر و كوشش برطرف مي شو د و كارهاي مشكل و دشوارتر آزمايش بهتري براي سنجش مرد است. پس كار و كوشش با غيرت و شدت نوميدي را به اميد مبدل مي كند.

4 – غير از حرص و آز طبيعي افراد، چه چيز ديگري ثروت كشورهاي در حال توسعه را تهديد مي كند؟

افراط و تفريط ، تفنّن ، پرداختن به تجمّلات و كارهاي زائد و تفنّني. از همه مهم تر انديشه هاي سود جويانه و مستبدّانه ي برخي حكومت ها و كشورها.

عمر عزيز:

معني شعر:

اگر اسب سفيد افسار طلايي در اختيار نباشد، پياده هم مي توان به راه ادامه داد و قدم زنان به مقصد رسيد.
و اگر ظرف آب «آبخوري» از زر خالص ( ظروف و وسايل گرانبها)مقدور نباشد، به جاي آن مي توان از كف دو دست براي آب خوردن استفاده كرد.
اگرتهيّه ي جامه ي گرانبهاي ابريشمين ممكن نباشد مي توان با جامه ي پشمين كهنه هم جسم خود را پوشاند.
همه چيزهايي را كه مشاهده مي كني جانشين و بدلي يا مشابهي دارند و با آن رسيدن به هدف و آرزو
امكان پذير مي شود.

اي انسان آگاه چيزي كه جانشيني ندارد و قابل جبران نيست همانا عمر گرامي است پس آن را گرامي بدار واز آن بهره مند شو.

محمّدبن حسين عاملي، معروف به شيخ بهايي ،دانشمند معروف عصر صفويّه(قرن ده و يازده)اهل جبل عامل ، كه 88 تأليف به فارسي و عربي دارد از جمله:  مثنوي هاي «نان و حلوا»  و «شير و شكر»

دستور زبان 5 – ضمير(1)   و  دستورزبان 6 – ضمير(2)

كلمه هايي را كه به جاي اسم مي نشينند ضمير مي گويند.

 ضمير را براي آن مي آوريم كه اسم را تكرار نكنيم.

 وقتي كه درباره خودمان صحبت مي كنيم، ضمير بكار مي بريم «من» ضميري است كه گوينده  ي سخن وقتي درباره ي خودش حرف مي زند، بكار مي برد. من ،‌تو ،‌او ، ضميرهاي شخصي اند.

 اگر اين ضميرها را درباره اشخاص بيشتري بكار ببريم، يعني جمع ببنديم مي گوئيم . ما ،شما ، ايشان (آن ها و آنان) ضمير كلمه اي است كه به جاي اسم مي نشيند.
ضميرهايي كه به جاي اسم گوينده (اول مشخص) ،‌مخاطب (دوم شخص) و غايب (سوم شخص) مي آيند ضمير شخصي نام دارند.اين ها را ضمير شخصي جدا (منفصل ) مي نامند.:من،تو،او(وي)      ما،شما،ايشان(آنان،آن ها)

در مقابل ضمائر جدا، ضميرهايي و جود دارند كه به حروف دنباله دار قبل از خود متّصل مي شوند وآن ها را ضمير پيوسته ( متّصل ) مي نامند.:م  ، ت ، ش       يم، يد ، ند

كتابم            كتابت      كتابش       كتابمان   كتابتان       كتابشان

تمرين دستور زبان 5
1 – در جمله هاي زير ضميرها را مشخص كنيد:
1 – پدران تو دين و فلسفه و هنر و دانش داشتند
2 – من و تو نبايد فراموش كنيم كه خداوند تنها از راه كار و كوشش به ما كمك مي كند.
3 – در چنين شهري اگر سربازان را مأمور كنند در مقر فرماندهان گل كاري كنند يا براي زنان زر و زيور بسازند، نسبت به نجات شهركوتاهي كرده اند.
4 – تنها حرص و آز نيست كه آنها را وا مي دارد ثروت خود را بيهوده تلف كنند.

ضمير = تو (دوم شخص مفرد)
2. ضمير : من = (اول شخص مفرد)
ما = (اول شخص جمع)
تو = (دوم شخص مفرد)
4.ضمير : آنها = ضمير = (سوم شخص جمع)
خود= ضمير مشترك

تمرين دستورزبان 6

پدرومادرش بازيگر بودند        پس از مدّتي فيلم نامه هايش را نيز خودش نوشت.                     سعي كنيد،نوشته هايتان را حدّ اقل يك بار بخوانيدواشتباهاتش را اصلاح كنيد.          

بايد آينده ي كشورمان را با دست هاي توانا ي خود بسازيم.

ش= ضمير شخصي پيوسته سوم شخص مفرد      تان=ضميرشخصي پيوسته دوم شخص جمع

مان= ضميرشخصي پيوسته اول شخص جمع

  RSS